Nederlands Leder en Schoenenmuseum

De leukste berichtjes in de krant gaan altijd over schoenen. Jammer genoeg snappen ze dat niet op krantenredacties want ze schrijven pagina’s vol met berichten over moord en doodslag, politiek, natuurrampen, voetbal en andere ellende. Maar van de week kreeg ik een leuk nieuwtje bij mijn uiterst verantwoorde ontbijtje gepresenteerd.
In Armenië is namelijk een schoen van zo’n 5500 jaar oud gevonden. De schoen is eigenlijk niet meer dan een stuk leer dat rond de voet geslagen werd. De uiteinden van het leer zijn aan elkaar vastgemaakt door leren veters door perforaties in het voorblad en de achternaad te trekken. Deze vorm van ‘schoenmaken’ is waarschijnlijk al veel ouder maar tot nu toe is de Armeense schoen de oudste in deze vorm. Er is wel ouder schoeisel bekend, (8000-7000 jaar voor Christus, dus zo’n 10.000 jaar oud) maar dat zijn sandalen gemaakt van yucca vezel en boombast, gevonden in het zuidoosten van de Verenigde Staten.

Fort Rock sandals ca 7000 jaar oud

Rituele doeleinden

De schoen uit Armenië is gevonden in een grot, die in het Chalcolitische tijdperk (6000-5000 BC) voor meerdere doeleinden tegelijk is gebruikt. Zo diende de grot zowel voor bewoning als handels- en rituele doeleinden. De schoen lag ondersteboven in een ondiepe kuil onder een omgekeerde gebroken aardewerken pot. Bovenop de pot werden een schouderblad van een hert, twee hoorns van een wilde geit en de wervel van een vis aangetroffen. Naast de pot lagen potscherven van wel 15 andere potten. Wat zou het doel geweest zijn van deze bewust geplaatste voorwerpen? Waarom dit offer en hoe zou het ritueel voltrokken zijn?

Ötzi de gletsjermummie

Dat de schoen bewust in het gat geplaatst is, lijkt zeker. De schoen is gevuld met gras, wat op zich niet vreemd is omdat gras vaak gebruikt werd om de voeten warm te houden. Gletsjermummie Ötzi, die een paar honderd jaar later leefde, had ten tijde van zijn dood ook met gras gevuld schoeisel aan zijn voeten. De Armeense schoen echter, was zodanig opgevuld dat er eigenlijk geen voet meer in kon. Het lijkt er dus op dat het gras gebruikt is om de schoen in vorm te houden. Wat wonderwel gelukt is zoals je op de foto’s kunt zien.

Bizar experiment

De vraag die velen bezig houdt is deze: hoe voelt het om dergelijk schoeisel te dragen? Is het comfortabel, houdt het je voeten wel voldoende warm? Om antwoord op dergelijke vragen te krijgen, maken wetenschappers gebruik van replica’s die zo goed mogelijk het origineel nabootsen. Hetzelfde soort materiaal, het liefst uit dezelfde regio als het origineel, zelfde maakwijze (handmatig) en soortgelijke omstandigheden (klimaat, bodemcondities). Zo worden veronderstellingen over het schoeisel getoetst en regelmatig bewezen of onderuit gehaald. Natuurlijk moet je die testresultaten altijd met argusogen blijven bekijken. Veel valt of staat met de competentie van de wetenschappers en/of de tijd en het geld dat ze aan een onderzoek kunnen besteden. Eén van de mooiste verhalen over zo’n onderzoek hoorde ik ooit op een congres. Een wetenschapper had de ultieme manier bedacht om het gebruikscomfort van Ötzi’s 5000 jaar oude schoenen te testen. Hij liet er replica’s van maken en vertrok naar de Oostenrijkse Alpen: voor een fietstocht!

Dit artikel verscheen al eerder als blog op Myfavouriteshoes.nl. waar conservator Inge Specht wekelijks schrijft over bijzonder schoeisel uit de verzameling van het Nederlands Leder en Schoenen Museum in combinatie met opmerkelijk schoenen nieuws.